Quy hoạch Hà Nội: Bệ phóng vững chắc từ cơ chế đặc thù vượt trội

Có những chính sách chỉ giải quyết nhu cầu của hiện tại. Nhưng cũng có những chính sách đủ tầm định hình tương lai của nhiều thế hệ. Việc Hà Nội công bố Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm và tổ chức Hội nghị Xúc tiến đầu tư vì thế có thể coi là một dấu mốc lịch sử. 

Tầm nhìn cho mô hình đô thị đa cực

Trong nhiều năm qua, Hà Nội luôn đứng trước một bài toán lớn không dễ tìm lời giải trọn vẹn. Một mặt, thành phố phải tăng trưởng đủ nhanh, bứt phá đủ mạnh để tiếp tục giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế của vùng Đồng bằng sông Hồng và là cực tăng trưởng quan trọng của cả nước. Mặt khác, Hà Nội không thể đánh đổi bản sắc văn hóa, không gian di sản lâu đời và chất lượng sống bình yên của người dân để chạy theo tốc độ phát triển đơn thuần.

Giữa hai yêu cầu tưởng như đối lập, bản quy hoạch mới đã chọn con đường thông minh hơn: phát triển nhanh hơn nhưng dựa trên nền tảng tri thức, mở rộng không gian nhưng không dàn trải, hiện đại hóa đô thị nhưng không làm mất đi ký ức của một thành phố ngàn năm tuổi.

Ý nghĩa lớn nhất của quy hoạch này nằm ở sự thay đổi trong tư duy phát triển. Theo đó, Hà Nội không còn quy hoạch theo kiểu chạy theo giải quyết những vấn đề phát sinh của hôm nay, mà quy hoạch để chủ động đón trước nhu cầu của nhiều thập kỷ tới. 

Thành phố cũng hoàn toàn từ bỏ tư duy phát triển theo kiểu “vết dầu loang”, tức là đâu đông người thì mở rộng, đâu ùn tắc thì mở thêm đường. Cách làm cũ ấy không còn gánh vác nổi một đô thị đang hướng tới quy mô dân số từ 14-15 triệu người vào năm 2035, tăng lên 17-19 triệu người vào năm 2065, và được quy hoạch dự trữ chiến lược cho 21 triệu người.

Thay vào đó, thành phố chủ động thiết kế lại toàn bộ cấu trúc không gian phát triển rộng hơn 3.359 km² ngay từ đầu, phân bổ lại dân cư, việc làm và hạ tầng một cách khoa học để giảm tải triệt để cho khu vực nội đô lịch sử.

Người dân tham quan tại Triển lãm Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn 100 năm (Ảnh: Mạnh Quân).

Hà Nội lựa chọn mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm với 9 cực phát triển và 9 trục động lực. Trong cấu trúc mới này, dòng sông Hồng trở thành trục cảnh quan, sinh thái, văn hóa chủ đạo của Thủ đô còn hệ thống đường sắt đô thị đóng vai trò là bộ xương sống của toàn bộ hạ tầng.

Với kế hoạch phát triển mạng lưới Metro dài hơn 1.153 km gắn liền với mô hình đô thị TOD (phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng), Hà Nội đang đặt giao thông công cộng vào vị trí lõi. Mỗi nhà ga Metro tương lai sẽ là một hạt nhân đô thị tiện ích, nơi người dân có thể sinh sống, làm việc, học tập và vui chơi giải trí chỉ trong bán kính đi bộ. Từ đó, thành phố sẽ giảm thiểu được phương tiện cá nhân, hướng tới giải quyết bài toán ùn tắc và ô nhiễm môi trường.

Tư duy không gian mới cũng định hình rõ ràng các vùng kinh tế động lực riêng biệt để bổ trợ cho nhau. Khu vực Hòa Lạc, Sơn Tây, Xuân Mai được đầu tư để trở thành trung tâm khoa học, công nghệ cao, nghiên cứu phát triển. Khu vực Nội Bài, Đông Anh, Sóc Sơn, Mê Linh sẽ tận dụng tối đa lợi thế cửa ngõ sân bay để phát triển logistics hiện đại, các khu thương mại tự do gắn với chuỗi cung ứng toàn cầu. 

Sự phân vùng rõ rệt này giúp Hà Nội chuyển mạnh từ thu hút đầu tư chiều rộng sang chiều sâu. Thành phố ưu tiên lựa chọn các nhà đầu tư chiến lược với các dự án chất lượng cao, hàm lượng công nghệ lớn như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, tài chính xanh, y tế và giáo dục chất lượng cao thay vì thu hút bằng mọi giá.

Việc thành phố đưa vào vận hành “Bản đồ đầu tư” với hệ thống số hóa 360 độ các dự án đầu tư là một bước tiến đáng chú ý trong cải cách hành chính. Nhà đầu tư có thể tiếp cận thông tin về quy hoạch, quỹ đất, hạ tầng và các điều kiện đầu tư trên nền tảng số, thay vì phải tìm kiếm qua nhiều đầu mối khác nhau. Minh bạch thông tin không chỉ giúp giảm thời gian, chi phí thực hiện thủ tục mà còn góp phần hạn chế rủi ro, nâng cao niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp.

Tuy nhiên, một bản quy hoạch dù được xây dựng công phu đến đâu cũng sẽ chỉ dừng lại trên giấy nếu thiếu cơ chế để triển khai và thiếu nguồn lực để thực hiện. Lịch sử phát triển đô thị ở nhiều quốc gia đã chứng minh rằng, khoảng cách giữa tầm nhìn và hiện thực không nằm ở những bản vẽ, mà nằm ở thể chế. Hà Nội hiểu rõ điều đó.

Bởi vậy, cùng với việc công bố Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm và xúc tiến đầu tư, thành phố đồng thời bước vào một giai đoạn phát triển mới với nền tảng pháp lý và cơ chế đặc thù chưa từng có.

Hà Nội xác định có 3 trụ cột then chốt tạo nên hành lang pháp lý vượt trội, đó là: Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới, Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm và Luật Thủ đô 2026 có hiệu lực từ ngày 1/7. Đây là những căn cứ pháp lý quan trọng định hình nên một diện mạo đầu tư khác hẳn các giai đoạn trước.

Luật Thủ đô mới không chỉ là sự bổ sung một đạo luật trong hệ thống pháp luật, mà còn thể hiện sự tin tưởng của Trung ương đối với vai trò, vị thế và sứ mệnh của Hà Nội. Lần đầu tiên, Thủ đô được trao những công cụ đủ mạnh để chủ động hơn trong tổ chức bộ máy, quản lý tài chính - ngân sách, huy động nguồn lực, phát triển hạ tầng, quản lý đất đai và tổ chức không gian đô thị. Những cơ chế ấy không phải là đặc quyền, mà là điều kiện cần thiết để Hà Nội có thể giải quyết những vấn đề mà một đô thị đặc biệt với quy mô dân số, kinh tế lớn nhất cả nước đang phải đối mặt.

Điểm cốt lõi của các cơ chế đặc thù không nằm ở việc trao thêm quyền, mà ở việc trao thêm trách nhiệm. Khi được chủ động hơn trong lựa chọn phương thức đầu tư, tổ chức thực hiện dự án hay huy động các nguồn lực xã hội, chính quyền thành phố cũng phải chịu trách nhiệm cao hơn về hiệu quả sử dụng từng đồng vốn, từng mét vuông đất và từng quyết định phát triển. Đó là sự chuyển đổi từ tư duy "xin - cho" sang tư duy chủ động kiến tạo, từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, giá trị lớn nhất của những cơ chế mới không chỉ là ưu đãi, mà là tính ổn định và khả năng dự báo. Một nhà đầu tư sẵn sàng bỏ ra hàng tỷ đô la Mỹ để phát triển một dự án kéo dài hàng chục năm luôn cần một môi trường pháp lý minh bạch, thủ tục hành chính thông suốt, quy hoạch ổn định và một chính quyền có năng lực thực thi cam kết. Nếu quy hoạch là bản thiết kế thì thể chế chính là cây cầu đưa bản thiết kế ấy đến với cuộc sống. Ba yếu tố quy hoạch, thể chế và nguồn lực chỉ thực sự phát huy giá trị khi được vận hành như một chỉnh thể thống nhất, tạo niềm tin vững chắc cho dòng đầu tư thông suốt.

Khát vọng Thăng Long trong kỷ nguyên mới

Ý nghĩa của bản quy hoạch lần này vì thế không chỉ giới hạn trong phạm vi Hà Nội. Là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học và hội nhập quốc tế, sự phát triển của Hà Nội có tác động lan tỏa mạnh mẽ đến toàn bộ vùng Đồng bằng sông Hồng và nhiều địa phương trên cả nước. Một Hà Nội phát triển hiện đại sẽ tạo ra những chuỗi liên kết mới về sản xuất, logistics, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời nâng cao vị thế của Việt Nam trong mạng lưới các thành phố lớn của khu vực châu Á.

Tuy nhiên, quy hoạch chỉ là điểm khởi đầu, điều quyết định thành công sẽ là năng lực tổ chức thực hiện. Điều đó đòi hỏi sự đồng hành của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và mỗi người dân. Những tuyến đường sắt đô thị sẽ không tự hình thành nếu thiếu quyết tâm giải phóng mặt bằng và tổ chức đầu tư khoa học. Những khu đô thị hiện đại sẽ không thể trở thành nơi đáng sống nếu thiếu trường học, bệnh viện, công viên và các thiết chế văn hóa đồng bộ. Những trung tâm đổi mới sáng tạo cũng không thể phát huy giá trị nếu thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao và một môi trường khuyến khích sáng tạo.

Đối với người dân, thành công của quy hoạch không được đo bằng số lượng đồ án được phê duyệt, mà bằng những thay đổi cụ thể trong cuộc sống hằng ngày. Đó là quãng đường đi làm ngắn hơn nhờ hệ thống giao thông công cộng hiện đại. Là những dòng sông xanh hơn, những công viên rộng hơn và bầu không khí trong lành hơn. Là cơ hội học tập, chăm sóc sức khỏe và tìm kiếm việc làm chất lượng ngay trong chính thành phố mình sinh sống. Một bản quy hoạch chỉ thực sự thành công khi người dân cảm nhận được sự thay đổi ấy trong từng khu phố, từng ngôi trường và từng mái ấm gia đình.

Hà Nội đã từng nhiều lần đứng trước những bước ngoặt của lịch sử. Từ kinh đô Thăng Long của quốc gia Đại Việt đến Thủ đô của nước Việt Nam độc lập, mỗi giai đoạn phát triển đều gắn với những quyết định có ý nghĩa lịch sử. Giờ đây, khi công bố bản quy hoạch tổng thể với tầm nhìn một thế kỷ, Hà Nội một lần nữa lựa chọn nhìn xa hơn những mục tiêu trước mắt để chuẩn bị cho tương lai của nhiều thế hệ.

Một thế kỷ là quãng thời gian đủ để một thành phố thay đổi diện mạo, đủ để những cánh đồng trở thành những khu đô thị hiện đại, những tuyến đường hôm nay trở thành ký ức của ngày mai. Nhưng có một điều không nên thay đổi, đó là bản sắc văn hiến, tinh thần thanh lịch, lòng hiếu khách và khát vọng vươn lên đã làm nên giá trị của Thăng Long - Hà Nội suốt hơn một nghìn năm qua. Phát triển nhanh nhưng không đánh mất bản sắc; hội nhập sâu rộng nhưng vẫn gìn giữ hồn cốt dân tộc; hiện đại nhưng nhân văn, đó mới là đích đến của một thành phố toàn cầu.

Hội nghị công bố quy hoạch và xúc tiến đầu tư năm 2026 vì thế mang khát vọng lớn lao về một Thủ đô Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc. Từ nền tảng của lịch sử nghìn năm, từ những cơ chế đột phá mà Trung ương trao gửi, từ niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp và sự đồng lòng của người dân, Hà Nội đang đứng trước cơ hội lớn để bước vào một kỷ nguyên phát triển mới. Con đường phía trước chắc chắn sẽ còn nhiều khó khăn, nhưng mỗi cây cầu được nối dài, mỗi tuyến đường sắt đô thị đưa vào khai thác sẽ là những viên gạch bền vững xây dựng tương lai - một Thủ đô biết trân trọng quá khứ, làm chủ hiện tại và tự tin hướng tới tương lai.

Tác giả: Ông Lê Trung Hiếu là Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội.

Nguồn: https://dantri.com.vn/tam-diem/quy-hoach-ha-noi-be-phong-vung-chac-tu-co-che-dac-thu-vuot-troi-20260703134347748.htm